Verslag Nachtzwaluw excursie 16 juni 2026

Van: Ingrid Donga

Deelnemers: Carlo, Ton, Sophie, Monique, Joesoef, Gerard, Hans, Ingrid, Ardaan, Esther, Jack, Klaas, Jeroen, Hans, Niels, Ton, Thyme, Corina, Wendy 

Om kwart voor tien in de avond verzamelen we op een bospad nabij Bergen op Zoom. De verwachting is groot dat we de Nachtzwaluw gaan horen en zien. Het is een mooie warme dag geweest, ideale weersomstandigheden dus voor deze vogel omdat hij alleen dan van zich laat horen. Voor deze excursie is speciaal toestemming gegeven door Brabants Landschap daar dit gebied niet toegankelijk is voor publiek en zeker niet op dit tijdstip.  

Uiteindelijk zijn we met een behoorlijk aantal belangstellenden, het is natuurlijk ook een hele belevenis. Een mysterieuze vogel die zich alleen in de avond net na zonsondergang laat horen en zien. De Nachtzwaluw is erg goed gecamoufleerd. Hij broedt op de kale grond, dus zijn schutkleuren komen goed van pas. 

Na een korte wandeling komen we aan op een open plek in het bos. Hier wachten we totdat de show begint. En of je de klok er op gelijk kunt zetten, precies op tijd beginnen de vogels te zingen. Een ratelend geluid is wat we horen, afgewisseld door een nasale roep. Af en toe horen we het typische geluid dat ze maken tijdens de balts. Ze klappen dan met de vleugels tegen elkaar. Ondertussen is het al behoorlijk schemerig geworden. Tegen de hemel zien we de vogels vliegen. De mannelijke vogels zijn te herkennen aan witte vlekken op de vleugeltoppen en staart. Het lijkt of ze helemaal niet schuw zijn. Soms vliegen ze geluidloos rond het groepje mensen dat zich bovenop een zandheuvel heeft verschanst om zo maar niets te missen van dit alles. Er worden geluidsopnames gemaakt en dat is maar goed ook, zo kunnen we thuis nog nagenieten van de te kort durende show! Tussendoor horen we niet ver van ons vandaan een Bosuil roepen en een Houtsnip laat zich ook horen en zien. Een door ons in zijn nachtrust gestoorde Boomleeuwerik is voorzichtig aan het zingen.

Foto: Wendy Wijmans

Met de warmtekijkers zijn sommige Nachtzwaluwen te zien wanneer ze op een tak gaan zitten. Overdag rust de Nachtzwaluw in de lengte op een tak.  Door de goede schutkleur is hij dan nagenoeg onzichtbaar. 

Even zo snel als de show begint, eindigt deze ook weer. De Nachtzwaluwen gaan op zoek naar voedsel. Nachtvlinders zijn het hoofdvoedsel maar ze vangen ook kevers, libellen, vliegen etc. Dit alles wordt in de lucht gevangen.

Ton vertelt veel over het gedrag van deze vogels. Het broedseizoen duurt van mei tot in augustus, 1 of 2 broedsels per jaar, waarbij het tweede broedsel ineengeschoven is met het eerste. D.w.z. dat wanneer de jongen van het eerste broedsel genoeg veren hebben om zichzelf warm te houden, het vrouwtje aan een tweede broedsel begint. Ondertussen zorgt het mannetje voor het eerste broedsel. In juli kan het zijn dat de eerste Nachtzwaluwen alweer richting tropisch Afrika vertrekken om vervolgens vanaf eind april weer te arriveren in Nederland om in mei te starten met het nieuwe broedseizoen…